Vanaf 1 januari 2027 worden de controles op schijnzelfstandigheid verder aangescherpt. De Belastingdienst gaat dan volgens de huidige plannen weer volledig over op de reguliere handhaving van arbeidsrelaties. Voor zzp’ers en bedrijven die zelfstandigen inhuren, kan dat belangrijke gevolgen hebben. De tijdelijke versoepelingen die in 2025 en 2026 golden, verdwijnen en het risico op naheffingen en boetes neemt toe. Tegelijkertijd werkt het kabinet aan nieuwe wetgeving die meer duidelijkheid moet bieden over het verschil tussen zelfstandigheid en loondienst. Wat verandert er precies in 2027, wanneer ben je schijnzelfstandig en hoe voorkom je problemen met de Belastingdienst?
Strengere controles op schijnzelfstandigheid vanaf 2027
De aanpak van schijnzelfstandigheid is al jaren een belangrijk onderwerp binnen de Nederlandse arbeidsmarkt. Vooral sinds de Belastingdienst op 1 januari 2025 opnieuw actief is gaan handhaven, zijn veel zelfstandigen en opdrachtgevers onzeker geworden over hun samenwerking.
In 2025 gold nog een zogenoemde zachte landing. Dit betekende dat de Belastingdienst wel controles uitvoerde en naheffingen kon opleggen, maar tijdelijk terughoudend was met bepaalde sancties. Zo werden in dat jaar geen verzuim- en vergrijpboetes opgelegd.
Voor 2026 besloot het kabinet deze overgangsperiode gedeeltelijk te verlengen. De Belastingdienst begint bij controles in beginsel met een bedrijfsbezoek en legt over 2026 nog geen verzuimboetes op. Vergrijpboetes zijn sinds 1 januari 2026 echter wel weer mogelijk wanneer sprake is van opzet of grove schuld.
Vanaf 1 januari 2027 moeten ook de resterende onderdelen van deze zachte landing verdwijnen. De Belastingdienst wil de beoordeling van arbeidsrelaties dan weer volledig onderdeel maken van het reguliere handhavingsbeleid.
Voor ondernemers betekent dit dat het belangrijker wordt om vooraf te controleren of een samenwerking daadwerkelijk voldoet aan de voorwaarden voor zelfstandig ondernemerschap.
Wat is schijnzelfstandigheid precies?
Van schijnzelfstandigheid is sprake wanneer iemand officieel als zelfstandige werkt, maar de arbeidsrelatie in werkelijkheid kenmerken heeft van een dienstverband.
Een persoon staat bijvoorbeeld ingeschreven bij de Kamer van Koophandel, verstuurt facturen en werkt op papier als zzp’er. Toch kan de samenwerking juridisch worden aangemerkt als een arbeidsovereenkomst wanneer de feitelijke omstandigheden daarop wijzen.
Bij een arbeidsovereenkomst spelen drie belangrijke elementen een rol: persoonlijke arbeid, loon en werken in dienst van een ander. Vooral dat laatste onderdeel, de gezagsverhouding, zorgt in de praktijk regelmatig voor discussie.
Een opdrachtgever mag een zelfstandige natuurlijk vertellen welk resultaat hij verwacht. Maar wanneer de opdrachtgever voortdurend bepaalt hoe, wanneer en onder welke omstandigheden iemand zijn werkzaamheden moet uitvoeren, kan dat wijzen op een dienstverband.
Daarbij wordt niet uitsluitend gekeken naar de afspraken op papier. De dagelijkse praktijk is doorslaggevend.
Het is dus mogelijk dat iemand zichzelf als ondernemer beschouwt, terwijl de Belastingdienst of een rechter concludeert dat er bij een specifieke opdrachtgever sprake is van loondienst.
Wat verandert er in 2027 ten opzichte van 2026?
Het belangrijkste verschil tussen 2026 en 2027 zit in de manier waarop de Belastingdienst handhaaft. De regels waarmee wordt bepaald of iemand zelfstandig werkt, veranderen niet automatisch op 1 januari 2027.
Wel verdwijnen volgens de huidige plannen de laatste tijdelijke versoepelingen.
| Onderdeel | 2026 | Vanaf 2027 |
|---|---|---|
| Controle op schijnzelfstandigheid | Ja | Ja |
| Naheffingen loonheffingen | Mogelijk | Mogelijk |
| Verzuimboetes | Niet over 2026 | Weer mogelijk |
| Vergrijpboetes | Mogelijk bij opzet of grove schuld | Mogelijk bij opzet of grove schuld |
| Bedrijfsbezoek als uitgangspunt | In beginsel wel | Niet langer standaard uitgangspunt |
| Handhavingsbeleid | Gedeeltelijke zachte landing | Reguliere handhaving |
Het is belangrijk om te benadrukken dat een boete niet automatisch volgt wanneer de Belastingdienst schijnzelfstandigheid constateert. Of een boete wordt opgelegd, hangt af van de omstandigheden en de wettelijke voorwaarden.
Ook blijft de Belastingdienst beoordelen of er daadwerkelijk sprake is van een dienstbetrekking. Het enkele feit dat iemand jarenlang voor dezelfde opdrachtgever werkt, is daarvoor niet voldoende.
Wanneer ziet de Belastingdienst een zzp’er als werknemer?
Bij de beoordeling van een arbeidsrelatie kijkt de Belastingdienst naar het geheel van feiten en omstandigheden. Daarbij spelen verschillende factoren een rol.
Een belangrijk uitgangspunt is de rechtspraak van de Hoge Raad, waaronder het bekende Deliveroo-arrest uit 2023. Hieruit volgt dat meerdere omstandigheden gezamenlijk bepalen of sprake is van een arbeidsovereenkomst.
1. De mate van gezag en aansturing
Een van de belangrijkste vragen is hoeveel vrijheid de zelfstandige heeft bij het uitvoeren van zijn werkzaamheden.
Een zzp’er die zelf bepaalt hoe hij een opdracht uitvoert, zijn werkzaamheden organiseert en binnen afgesproken kaders zijn eigen werkwijze kiest, laat meer zelfstandigheid zien.
Wanneer een opdrachtgever daarentegen dagelijks instructies geeft, werktijden bepaalt en de zelfstandige op dezelfde manier aanstuurt als werknemers, kan dit wijzen op een dienstverband.
2. De aard en duur van de werkzaamheden
Ook de aard van het werk en de duur van de samenwerking zijn relevant.
Een zelfstandige die wordt ingehuurd om een duidelijk afgebakend project uit te voeren, bevindt zich vaak in een andere situatie dan iemand die jarenlang structureel dezelfde werkzaamheden verricht als het vaste personeel.
Toch bestaat er geen wettelijke maximumduur voor een zzp-opdracht. Een langdurige samenwerking is dus niet automatisch schijnzelfstandigheid.
3. Inbedding binnen de organisatie
De Belastingdienst kijkt ook naar de positie van de zelfstandige binnen de organisatie.
Werkt iemand volledig mee in de dagelijkse bedrijfsvoering, neemt hij deel aan reguliere personeelsvergaderingen en vervult hij dezelfde functie als werknemers? Dan kan dat een aanwijzing zijn dat de arbeidsrelatie meer op loondienst lijkt.
Daar staat tegenover dat een zelfstandige ook werkzaamheden kan uitvoeren die onderdeel zijn van de normale bedrijfsactiviteiten. Dit is niet op zichzelf voldoende om een dienstverband vast te stellen.
4. Ondernemersrisico en eigen investeringen
Een echte zelfstandige loopt doorgaans ondernemersrisico. Denk bijvoorbeeld aan het risico dat een opdrachtgever niet betaalt, kosten voor eigen apparatuur of het moeten herstellen van fouten op eigen kosten.
Ook investeringen in bedrijfsmiddelen, verzekeringen en het werven van nieuwe klanten kunnen wijzen op zelfstandig ondernemerschap.
Hoeveel ondernemersrisico iemand loopt, wordt altijd in samenhang met de andere omstandigheden beoordeeld.
5. Ondernemerschap buiten de opdracht
Sinds de uitspraak van de Hoge Raad in de Uber-zaak van februari 2025 is extra duidelijk dat ook het ondernemerschap buiten de specifieke arbeidsrelatie relevant kan zijn.
Denk aan het actief zoeken naar nieuwe klanten, het voeren van een eigen bedrijfsnaam, het maken van reclame en het hebben van meerdere opdrachtgevers.
Dit betekent dat twee personen die vergelijkbare werkzaamheden uitvoeren onder bepaalde omstandigheden toch verschillend kunnen worden beoordeeld, omdat hun positie als ondernemer verschilt.
Is één opdrachtgever hebben vanaf 2027 verboden?
Nee. Een veelvoorkomend misverstand is dat zzp’ers verplicht meerdere opdrachtgevers moeten hebben om als zelfstandige te worden beschouwd.
Er bestaat geen wettelijke regel die voorschrijft dat een zelfstandige minimaal drie opdrachtgevers moet hebben. Ook is er geen vast percentage van de omzet dat maximaal bij één klant vandaan mag komen.
Het aantal opdrachtgevers is wel een omstandigheid die kan meewegen bij de beoordeling van het ondernemerschap.
Wanneer iemand langdurig uitsluitend voor één opdrachtgever werkt, volledig afhankelijk is van die opdrachtgever en nauwelijks vrijheid heeft om zijn werkzaamheden zelfstandig te organiseren, kan dat vragen oproepen.
Maar een zelfstandige die tijdelijk een groot project uitvoert voor één opdrachtgever, daarbij eigen ondernemersrisico loopt en zelfstandig werkt, kan nog steeds gewoon ondernemer zijn.
Het gaat dus niet om een vast aantal klanten, maar om het totaalbeeld van de arbeidsrelatie.
Hoe zit het met de Wet DBA in 2027?
De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties, beter bekend als de Wet DBA, bestaat al sinds 2016. De wet moest duidelijkheid bieden over de vraag wanneer iemand als zelfstandige werkt en wanneer sprake is van een dienstverband.
In de praktijk bleek de beoordeling ingewikkeld. Daarom werd de handhaving jarenlang grotendeels opgeschort via het zogenoemde handhavingsmoratorium.
Sinds 1 januari 2025 is dat moratorium beëindigd. De Belastingdienst kan daardoor opnieuw correcties en naheffingen opleggen wanneer een opdrachtgever ten onrechte geen loonheffingen heeft afgedragen.
Ook in 2027 blijft de Wet DBA relevant. De bestaande wettelijke regels en de rechtspraak vormen de basis voor het beoordelen van arbeidsrelaties, zolang nieuwe wetgeving daarin geen verandering brengt.
Het is daarom niet verstandig om ervan uit te gaan dat alle bestaande zzp-regels in 2027 automatisch worden vervangen.
Wat gebeurt er met de nieuwe VBAR-wet?
De overheid werkte de afgelopen jaren aan het wetsvoorstel Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden, afgekort VBAR.
Het oorspronkelijke voorstel had twee belangrijke doelen. Enerzijds moest duidelijker worden wanneer iemand als zelfstandige of werknemer wordt beschouwd. Anderzijds moest de rechtspositie van zelfstandigen met een relatief laag uurtarief worden versterkt.
In maart 2026 besloot het kabinet echter om het verduidelijkingsdeel van het wetsvoorstel te schrappen. Volgens het kabinet zorgde dit onderdeel voor te veel onrust en bestond er onvoldoende draagvlak voor de voorgestelde regels.
Het onderdeel over het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst wil het kabinet wel verder ontwikkelen.
Daarbij wordt uitgegaan van een uurtarief van maximaal € 38, gebaseerd op het prijspeil van 1 januari 2026. Het doel is dat zelfstandigen met een lager tarief gemakkelijker kunnen aantonen dat zij mogelijk recht hebben op de bescherming die bij een arbeidsovereenkomst hoort.
Belangrijk is dat dit geen algemeen wettelijk minimumuurtarief voor zzp’ers is. Ook betekent het niet dat iedereen die minder dan € 38 per uur verdient automatisch werknemer wordt.
Het gaat om een voorgesteld rechtsvermoeden, waarbij de opdrachtgever onder bepaalde omstandigheden moet aantonen dat er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst.
De definitieve invoering en precieze vorm van deze regels zijn nog afhankelijk van het wetgevingsproces.
Komt er een nieuwe Zelfstandigenwet?
Naast de aangepaste VBAR-plannen werkt het kabinet aan een Zelfstandigenwet. Deze moet meer duidelijkheid bieden over de juridische positie van zelfstandige ondernemers.
Het kabinet wil hiermee beter vastleggen onder welke omstandigheden iemand daadwerkelijk als zelfstandige kan werken. Daarbij is het uitgangspunt dat zelfstandig ondernemerschap mogelijk moet blijven, zonder dat werknemersbescherming eenvoudig kan worden omzeild.
De Zelfstandigenwet moet onder meer bijdragen aan duidelijkere regels voor opdrachtgevers en zzp’ers.
De precieze inhoud en invoeringsdatum staan echter nog niet definitief vast. Het voorstel moet het gebruikelijke wetgevingsproces doorlopen voordat nieuwe regels daadwerkelijk van kracht worden.
Voor zelfstandigen is het daarom belangrijk om onderscheid te maken tussen bestaande wetgeving en politieke plannen.
Zolang de nieuwe Zelfstandigenwet niet is ingevoerd, blijven de huidige regels voor het beoordelen van arbeidsrelaties gelden.
Welke boetes en naheffingen zijn mogelijk bij schijnzelfstandigheid?
Wanneer de Belastingdienst vaststelt dat een zzp’er eigenlijk in loondienst werkt, kan dat financiële gevolgen hebben voor de opdrachtgever.
De Belastingdienst kan bijvoorbeeld loonheffingen naheffen die ten onrechte niet zijn afgedragen. Het gaat daarbij onder meer om loonbelasting en premies die bij een dienstverband verschuldigd zijn.
Sinds 1 januari 2025 zijn correcties en naheffingen opnieuw mogelijk. In beginsel kan de Belastingdienst daarbij niet verder teruggaan dan die datum.
Bij kwaadwillendheid of wanneer een eerdere aanwijzing niet is opgevolgd, kan onder voorwaarden wel verder worden teruggekeken, tot maximaal vijf jaar.
Daarnaast kunnen boetes worden opgelegd.
In 2026 zijn vergrijpboetes alweer mogelijk bij opzet of grove schuld. Vanaf 2027 worden volgens de huidige plannen ook verzuimboetes weer onderdeel van de reguliere handhaving.
De hoogte van eventuele boetes hangt af van de aard van de overtreding en de toepasselijke wettelijke bepalingen.
Naast fiscale gevolgen kunnen er ook arbeidsrechtelijke risico’s ontstaan. Wanneer iemand juridisch als werknemer wordt aangemerkt, kan hij bijvoorbeeld aanspraak maken op vakantiegeld, betaalde vakantie, loondoorbetaling bij ziekte of bescherming bij ontslag.
Ook kunnen pensioenverplichtingen een rol spelen wanneer een verplichte pensioenregeling van toepassing blijkt te zijn.
Wat zijn de gevolgen voor zzp’ers zelf?
De financiële gevolgen van schijnzelfstandigheid liggen niet uitsluitend bij opdrachtgevers.
Ook voor zelfstandigen kan een verkeerde beoordeling van de arbeidsrelatie gevolgen hebben. Zo kan de Belastingdienst onderzoeken of iemand voor de inkomstenbelasting terecht gebruik heeft gemaakt van bepaalde ondernemersfaciliteiten.
Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen het ondernemerschap voor de inkomstenbelasting en de juridische beoordeling van een specifieke arbeidsrelatie. Iemand kan namelijk ondernemer zijn voor de inkomstenbelasting en tegelijkertijd bij een bepaalde opdrachtgever als werknemer worden aangemerkt.
Wanneer een arbeidsrelatie achteraf anders wordt beoordeeld, kan dit gevolgen hebben voor eerdere belastingaangiften en de toepasselijke rechten en verplichtingen.
Tegelijkertijd kan een werknemer die ten onrechte als zzp’er werkte mogelijk aanspraak maken op arbeidsrechtelijke bescherming.
De precieze gevolgen verschillen per situatie. Bij twijfel is het verstandig om een belastingadviseur of arbeidsrechtjurist te raadplegen.
Welke beroepen lopen meer risico op schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid is niet beperkt tot één specifieke sector. Toch zijn er beroepsgroepen waarin zelfstandigen regelmatig werkzaamheden uitvoeren die sterk lijken op die van werknemers.
Denk bijvoorbeeld aan de zorg, het onderwijs, de bouw, de transportsector en zakelijke dienstverlening.
In de zorg kan een zelfstandige bijvoorbeeld worden ingehuurd om structureel diensten te draaien volgens het rooster van een instelling. Wanneer de zorgverlener daarbij op dezelfde manier wordt aangestuurd als werknemers, kan dat wijzen op een dienstverband.
In de bouw kan een zelfstandige juist een duidelijk afgebakende klus uitvoeren met eigen gereedschap, een eigen planning en ondernemersrisico. Dat kan eerder passen bij zelfstandig ondernemerschap.
Ook binnen de ICT en zakelijke dienstverlening kunnen verschillen ontstaan. Een zelfstandig IT-specialist die een project uitvoert met een eigen aanpak, bevindt zich mogelijk in een andere positie dan iemand die jarenlang volledig meedraait in een intern team onder leiding van een manager.
Geen enkele beroepsgroep is echter automatisch veilig of juist verboden voor zzp’ers. De feitelijke samenwerking blijft bepalend.
Hoe voorkom je schijnzelfstandigheid als zzp’er?
Voor zelfstandigen is het belangrijk om niet alleen op papier ondernemer te zijn, maar ook daadwerkelijk zelfstandig te werken.
Daarbij kunnen verschillende maatregelen helpen:
- Maak duidelijke afspraken over het resultaat van de opdracht en de verantwoordelijkheden.
- Zorg waar mogelijk voor vrijheid bij de uitvoering van werkzaamheden.
- Onderhandel zelfstandig over je tarieven en contractvoorwaarden.
- Laat zien dat je ondernemersrisico loopt en voor eigen rekening werkt.
- Investeer waar passend in eigen bedrijfsmiddelen, kennis en verzekeringen.
- Bouw actief aan een eigen onderneming en probeer afhankelijkheid van één opdrachtgever te beperken.
- Controleer regelmatig of de feitelijke samenwerking nog overeenkomt met de gemaakte afspraken.
Deze maatregelen bieden geen automatische garantie dat de Belastingdienst je als zelfstandige beschouwt. De beoordeling blijft afhankelijk van het geheel van feiten en omstandigheden.
Een zelfstandige hoeft bovendien niet aan iedere genoemde eigenschap te voldoen. Het gaat om de samenhang tussen alle relevante factoren.
Waar moeten opdrachtgevers in 2027 op letten?
Ook bedrijven die zzp’ers inhuren, moeten hun werkwijze kritisch bekijken.
Een belangrijke eerste stap is het beoordelen van bestaande opdrachten. Kijk daarbij niet alleen naar het contract, maar vooral naar de dagelijkse samenwerking.
Wordt de zelfstandige op dezelfde manier aangestuurd als werknemers? Is sprake van een duidelijk afgebakende opdracht? Kan de zelfstandige zelf bepalen hoe hij het werk uitvoert? En draagt hij daadwerkelijk ondernemersrisico?
Wanneer een zzp’er structureel een functie vervult die sterk overeenkomt met een reguliere werknemersfunctie, kan het verstandig zijn om te onderzoeken of een arbeidsovereenkomst passender is.
Ook is het belangrijk om afspraken en werkwijzen regelmatig opnieuw te beoordelen. Een samenwerking die oorspronkelijk als zelfstandige opdracht begon, kan in de loop van de tijd veranderen.
Bedrijven doen er verstandig aan om deze beoordelingen zorgvuldig vast te leggen. Daarmee kunnen zij bij een eventuele controle laten zien dat zij actief aandacht besteden aan de juiste kwalificatie van arbeidsrelaties.
Biedt een modelovereenkomst nog bescherming?
Veel zzp’ers en opdrachtgevers gebruiken een modelovereenkomst om afspraken over hun samenwerking vast te leggen.
De Belastingdienst keurt sinds september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer goed. Bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten blijven in beginsel geldig tot en met december 2029, zolang de geldigheidsduur niet eerder afloopt.
Dat betekent echter niet dat een modelovereenkomst volledige zekerheid biedt.
De bescherming geldt alleen wanneer de partijen ook daadwerkelijk werken volgens de afspraken in de overeenkomst en de relevante omstandigheden overeenkomen met wat daarin is beschreven.
Wanneer de dagelijkse praktijk afwijkt van het contract, kan de Belastingdienst alsnog concluderen dat sprake is van een dienstverband.
Een modelovereenkomst is daarom vooral een hulpmiddel om afspraken vast te leggen. Het is geen garantie dat een samenwerking automatisch als zelfstandig ondernemerschap wordt aangemerkt.
Kun je als zzp’er in 2027 nog gewoon opdrachten aannemen?
Ja. Het is ook in 2027 gewoon toegestaan om als zelfstandig ondernemer opdrachten uit te voeren.
De strengere handhaving betekent niet dat zzp’ers verplicht in loondienst moeten gaan of dat bedrijven geen zelfstandigen meer mogen inhuren.
Het uitgangspunt is dat zelfstandige ondernemers zelfstandig moeten kunnen blijven werken, terwijl situaties waarin feitelijk sprake is van een dienstverband correct worden behandeld.
Vooral de manier waarop een opdracht wordt uitgevoerd, is daarbij belangrijk.
Een zelfstandige die voor eigen rekening en risico werkt, zijn werkzaamheden zelfstandig organiseert en zich daadwerkelijk als ondernemer gedraagt, kan ook na 1 januari 2027 opdrachten blijven uitvoeren.
Wel moeten zowel de opdrachtgever als de zelfstandige rekening houden met de bestaande regels en de mogelijkheid van controles door de Belastingdienst.
Wat kun je nu al doen om je voor te bereiden op 2027?
Hoewel de nieuwe Zelfstandigenwet nog niet is ingevoerd, hoeven zzp’ers en opdrachtgevers niet af te wachten.
De bestaande wetgeving biedt al aanknopingspunten om te beoordelen of een arbeidsrelatie als zelfstandig ondernemerschap of loondienst moet worden beschouwd.
De Belastingdienst heeft hiervoor een hulpmiddel ontwikkeld waarmee opdrachtgevers en opdrachtnemers hun arbeidsrelatie kunnen beoordelen. Ook de Rijksoverheid biedt via Het Juiste Contract informatie over de verschillende contractvormen.
Het is verstandig om bestaande samenwerkingen nog vóór het einde van 2026 te controleren. Daarmee kunnen mogelijke risico’s tijdig worden herkend en kunnen partijen hun afspraken of werkwijze aanpassen wanneer dat nodig is.
Voor bedrijven die veel zelfstandigen inhuren, kan het zinvol zijn om een overzicht te maken van alle lopende zzp-opdrachten en per samenwerking te beoordelen of de feitelijke situatie overeenkomt met de gekozen contractvorm.
Schijnzelfstandigheid blijft ook in 2027 belangrijk aandachtspunt
De handhaving op schijnzelfstandigheid blijft de komende jaren een belangrijk onderwerp voor de Nederlandse arbeidsmarkt. Vanaf 1 januari 2027 wil de Belastingdienst weer volledig volgens het reguliere handhavingsbeleid controleren, waarmee de resterende tijdelijke versoepelingen uit 2026 verdwijnen.
Tegelijkertijd werkt het kabinet aan nieuwe wetgeving die meer duidelijkheid moet bieden over het verschil tussen zelfstandigheid en loondienst. De precieze gevolgen daarvan zijn nog niet definitief.
Voor zzp’ers en opdrachtgevers is de belangrijkste boodschap daarom dat zij niet moeten wachten op nieuwe regels. De bestaande wetgeving geldt immers al en de Belastingdienst voert sinds 2025 opnieuw controles uit.
Wie daadwerkelijk zelfstandig werkt, hoeft niet automatisch bang te zijn voor de strengere handhaving. Maar wanneer de dagelijkse praktijk sterk lijkt op een dienstverband, is het verstandig om de samenwerking tijdig opnieuw te beoordelen.
